در آنجا دانشمندان به حكومت رسند « 1 » ودر جز آنجا بردگان سلطنت مىكنند « 2 » . اين سرزمين سدّ راه تركها وسپر غزها وترساننده رومها وفخر آور براي مسلمانان است ، مركز دانشمندان جان بخش دو حرم خدا ومالك هر دو سوى رود است . جزيرة العرب از خاوران گشاده‌تر است ولى اين از جزيره آبادتر ، استانها وروستاها وثروتش بيشتر است . أبو زيد خاوران را سه بخش برشمرده : خراسان ، سگستان ، ما وراء النهر . ولى من آن را يك بخش در دو سوى رود جيحون خوانده ،

--> ( 1 ) اشارتى به سنت آموزش وپرورش حكام در إيران است كه از دورهء ساسانى تا حكام محلى در دوران اسلام ادامه مىداشت ، شاهزادگان إيران از كودكى آموزش مىديدند ، وبراي سلطنت كه بر طبق فلسفهء سياسي إيران پيش وپس از اسلام تدوين شدهء قارابى « رياست مدينهء فاضله » ناميده شده است ، وشهرستانى آن را « نبوة الملوك » خوانده است ، آماده مىشدند . ايشان براي رئيس مدينهء فاضله عصمت در حين القاى دستور قائل بودند ! واين نظريه درست مقابل فلسفهء سياسي عرب وسنيان است كه بىسوادى رئيس مدينهء فاضله را نه تنها عيبى ندانسته بلكه آن را معجزهء پيغمبر هم مىشمردند ، خلفاى عرب تا قرن دوم از با سواد شدن وليعهد خود نيز جلوگيرى كرده آن را ننگى شايسته موالى مىشمردند وهمين يكى از اختلافهاى اساسى ميان شيعه وسنت قرار گرفت وده‌ها حديث شيعي در كتاب الحجهء كافى مشعر بر آنست كه خداوند مسلمانان را به دست يك جاهل نمىسپرد كه در پاسخ پرسشها بگويد : نمىدانم ! ( 2 ) مقدسي مؤلف كتاب در اين هنگام تصور نمىكرد كه روزى غلامان غزنوى جاى سامانيان را بگيرند .